X
تبلیغات
ارتباطات87 - روش نمونه گیری

اهميت و ضرورت نمونه گيري :

نمونه گيري از جمله اقداماتي است كه در اغلب علوم مورد استفاده قرار مي گيرد ، زيرا اولاً انجام تمام شماري يا سرشماري اساساً مقرون به صرفه نبوده وحتي ضروري هم نيست .

مشكلات عملي تمام شماري وهزينه هاي بسيار زياد آن معمولاً دانشمندان علوم مختلف را تشويق به انجام نمونه گيري مي كند.

تعريف نمونه گيري :

نمونه گيري انتخاب تعدادي از افراد يا اعضا دربين مجموعه وسيعي از افراد است. به نحوي كه بتوان با مطالعة اين مجموعه محدود از افراد ، نتايج را به كل افراد مورد نظرتعميم داد.

واژگان كليدي در نمونه گيري :

  1- جمعيت يا جامعة آماري : مجموعه اي از واحدها كه در چيز ( صفت ) يا چيزهايي با هم مشترك باشند.

مثال : اگر در صدد بررسي ميزان دينداري دانشجويان دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران باشيم كليه دانشجويان دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران جمعيت يا جامعه آماري تحقيق مارا تشكيل مي دهند.

2- واحد نمونه اي : هر يك از واحدهاي جمعيت را كه به عنوان عضوي از نمونه در معرض انتخاب است. يك واحد انتخاب يا واحد نمونه اي مي خوانند.

3- نمونه : فرد يا عضوي كه براساس روش هاي نمونه گيري انتخاب شده است نمونه مي گويند. نمونه زير مجموعة خاصي از يك جمعيت است كه براستنباط ماهيت كل آن جمعيت انتخاب مي شود.

4- ارزش جمعيتي يا پارامترجمعيت: ارزش جمعيتي ارزشي است كه از مشاهده ومحاسبة همه واحدها ي تشكيل دهندة جمعيت حاصل مي شود.

اين مقوله معمولاً مستقيم در دسترس نيست واز طريق نمونه برآورد يا استنباط مي شود.

5- ارزش نمونه اي : ارزشي است كه از مشاهدة واحدها ي واردشده در نمونه حاصل مي شود.

v     معيار اصلي كيفيت نمونه : عبارت است از ميزان معرف بودن آن - يعني ميزان يكسان بودن ويژگي هاي نمونه با ويژگي هاي جمعيتي كه اين نمونه از آن انتخاب شده است.

6- چهار چوب نمونه گيري : فهرست يا شبه فهرستي از اعضاي يك جمعيت را چهار چوب نمونه گيري می نامند.

v     دقيق ترين نمونة انتخاب شده هرگز كاملاً معرف جمعيتي كه اين نمونه از آن انتخاب شده است نخواهد بود بنابراين در نمونه گيري همواره درجه اي از خطا وجود خواهد داشت.

 

انواع نمونه گيري : الف ) نمونه گيري احتمالي ( كه به آن نمونه گيري علمي گويند.)

                            ب) نمونه گيري غير احتمالي ( كه به آن نمونه گيري غير علمي گويند.)

الف ) نمونه گيري احتمالي :

به نوعي از نمونه گيري اطلاق مي شود كه افراد ياهر فرد يا عضو جمعيت ، شانس يا احتمال برابر يا دسته كم معيني براي انتخاب شدن داشته باشند.

در نمونه گيري احتمالي هر عضو كل جمعيت بايد يك احتمال غير صفر معلوم براي انتخاب شدن در نمونه را داشته باشد.

ب) نمونه گيري غير احتمالي :

در اين نمونه گيري پاره اي از افراد شانس بيشتر ويا نامعيني براي انتخاب دارند.

 

مهمترين انواع نمونه گيري احتمالي عبارتند از:

1) نمونه گيري تصادفي ساده

2) نمونه گيري تصادفي سيستماتيك (منظم )

3) نمونه گيري تصادفي طبقه بندي ( قشر بندي ، مطبق)

4) نمونه گيري تصادفي خوشه اي ( چند مرحله اي )

1- نمونه گيري تصادفي ساده :

اين نوع نمونه گيري منطقاً بنيادي ترين روش در نمونه گيري احتمالي است اما اين روش بندرت در عمل مورد استفاده قرار مي گيرد. در اين نمونه گيري هر يك از اعضا شانس مساوي براي انتخاب شدن دارند .در اين روش افراد يا اشيا مورد نياز به صورت تصادفي از فهرست اعضاي جامعه كه به همين منظور تهيه وشماره گذاري شده اند انتخاب مي شوند.

اما يكي از مشكلات اين روش تهيه فهرست است .زيرا در بسياري از مواقع اين فهرست از قبل تهيه وتنظيم نشده است.

2- نمونه گيري تصادفي سيستماتيك ( منظم )

از اين روش هنگامي استفاده مي شود كه تمام اعضاي جامعه تعريف شده وقبلاً به صورت تصادفي فهرست بندي شده باشند .

در اين نوع نمونه گيري ابتدا بايد با تقسيم حجم نمونه بر تعداد جامعه نسبت نمونه گيري را بدست آوريم؛ پس از بدست آوردن نسبت نمونه گيري مي بايست اولين عضو نمونه را كه معمولاً بهتر است بين صورت ومخرج كسر باشد با استفاده از اعداد تصادفي انتخاب كنيم وسپس براي بدست آوردن نمونه گيري ، حاصله از نمونه را به آن بيفزاييم.در نمونه گيري منظم غالباً دو اصطلاح به كار مي رود.

1- فاصله نمونه گيري

2- نسبت نمونه گيري

  در عمل نمونه گيري منظم عيناً معادل نمونه گيري تصادفي ساده است .با اين تفاوت كه در اين روش انتخاب هر عضو مستقل از انتخاب ساير اعضاي جامعه نيست . در نمونه گيري منظم يك خطر وجود دارد و آن مسئله تناوب ودوره اي بودن است.

مثال : فرض كنيد مي خواهيم از يك جامعه 2000 نفري كه قبلاً فهرست بندي شده است .100 نفر دانش آموز را انتخاب كنيم .براي اين منظور ابتدا تعداد اعضاي جامعه را به تعداد اعضاي نمونه تقسيم مي كنيم .

سپس به صورت تصادفي شماره اي را كه مساوي يا كوچكتر از عدد به دست آمده ( 20 )   است انتخاب مي كنيم به عنوان مثال شمارة 8 به عنوان نقطة شروع انتخاب مي شود. سرانجام افرادي را كه شماره هاي آنها در فهرست جامعه 8 ، 28 ، 48 ، 68 ، ...... است انتخاب مي كنيم واين عمل را تا انتخاب 100 نفر ادامه مي دهيم .با اين حال بايد گفت نمونه گيري منظم آسان تر از نمونه گيري تصادفي است.

3- نمونه گيري طبقه اي :

وقتي كه برخي از متغير ها در تحقيق اثر گذاري خاصي داشته باشند ويا اينكه توجه به آن متغيرها براي تحقيق مهم باشد از اين روش استفاده مي شود. در اين نوع نمونه گيري ،جامعه به گروه هاي متجانس تقسيم مي شود واز هر گروه از افرادي كه داراي ويژگي هاي مشابه هستند ، نمونه اي انتخاب مي شود.

نمونه گيري طبقه اي درجه بالاتري از معرف بودن را به دست مي دهد . يعني احتمال خطاي نمونه گيري را به نسبت روش هاي قبلي كاهش مي دهد. كار كرد نهايي طبقه بندي عبارت است از سازماندهي جمعيت به زير مجموعه هاي همگون و انتخاب تعداد مناسب عنصر ها از هر زيرمجموعه .

به عنوان مثال ممكن است ، گروه (الف ) از زنان وگروه (ب ) از مردان تشكيل شده باشد  .براي اينكه نمونه رابر اساس جنس آزمودني ها انتخاب كنيم ودر عين حال نمونه نماينده واقعي جامعه مورد مطالعه باشد نمونه گيري بايد از دو گروه الف و ب انجام شود .ضمناً نسبت افراد درنمونه بايد برابر نسبت آنها در جامعه باشد .به عنوان مثال در صورتي كه در جامعه نسبت مردان ¼ و نسبت زنان  ¾  باشد نسبت مردان وزنان در نمونه نيز بايد به ترتيب  ¼  و ¾    باشد.

نمونه گيري خوشه اي

  وقتي كه گرد آوري فهرست كاملي از عنصرهايي كه جمعيت را تشكيل مي دهند نا ممكن يا غير عملي باشد از اين روش استفاده مي شود ودر اين روش ابتدا نمونه اي از گروه هاي اعضا( خوشه ها ) انتخاب مي شوند .سپس همه اعضاي خوشه فهرست مي شوند ؛ غالباً اين فهرست از طريق مشاهدة مستقيم در ميدان تهيه ميشود.وسرانجام از اعضاي هر خوشة انتخاب شده نمونه گيري مي شود ونمونة نهايي از اعضا به دست مي آيد.

همچنين نمونه گيري خوشه اي به يك يا چند مرحله اي تقسيم مي شود.

 در نمونه گيري خوشه اي واحد اندازه گيري فرد يا يك عضو نيست بلكه گروهي از افراد است كه به صورت طبيعي شكل گرفته وگروه را تشكيل داده اند.

مثال : چنانچه بخواهيم از كليه دانشجويان دانشگاه هاي شهر تهران نمونه اي انتخاب كنيم استفاده از روش هاي قبلي مستلزم هزينه ، وقت ونيروي انساني زياد است ؛ پس بهتر است از روش خوشه اي استفاده كنيم .مثلاً دانشگاه هاي شهر تهران را به دانشگاه تهران ، دانشگاه علامه دانشگاه بهشتي ، دانشگاه علم وصنعت  و... تقسيم مي كنيم وآنها واحد نمونه گيري ها را تشكيل مي دهند. وسپس هر كدام را به زير شاخه هاي كوچكتر تقسيم مي كنيم .

 

 

ب ) نمونه گيري غير احتمالي :

1) نمونه گيري سهميه اي

2) نمونه گيري تعمدي قضاوتي (هدفدار )

3) نمونه گيري اتفاقي

4) نمونه گيري گلوله برفي

 

1) نمونه گيري سهميه اي :

نمونه گيري است كه در آن سهميه اي به پژوهشگر داده مي شود وبه پژوهشگر اختيار عمل داده مي شود تا پاسخگويان را در اين سهميه انتخاب كند.مثال : به محقق گفته مي شود ازبين دانشجويان دانشكده علوم اجتماعي 30 نفر ليسانس ، 20 نفر فوق ليسانس و 10 نفر دكترا را انتخاب و با نسبت جنسيتي از آنها نظر سنجي شود.

2) نمونه گيري تعمدي ( هدفدار ):

گاهي لازم است نمونه رابراساس آگاهي خود ازجمعيت ، ماهيت تحقيق وبه طور خلاصه بر اساس قضاوت شخصي و هدف هاي مطالعه انتخاب كنيم . از اين روش زماني استفاده مي شود كه شخصاً به سراغ تعدادي مي رويم تا از آنها راجع به مسئله تحقيق پرسشي به عمل آوريم . به عنوان مثال : به سراغ سران جنبش كارگري يا دانشجويي مي رويم و از آنها پرسش به عمل مي آوريم .

3) نمونه گيري اتفاقي :

اين نمونه معمولاً بر اساس اتفاق صورت مي پذيرد .كاري كه بيشتر خبرنگاران انجام مي دهند يعني نمونه هاي خود را از كوي وبرزن به صورت اتفاقي انتخاب می کنند.

 

4) نمونه گيري گلوله برفي :

در اين نوع نمونه گيري پاسخگويان بعدي از طريق پاسخگويان قبلي مشخص مي شوند. اين روش معمولاً وقتي مطلوب است كه يافتن محل اعضا يك جمعيت ويژه دشوار باشد .مثلاً يافتن نمونه اي از افرادبي خانمان ، مهاجران غير قانوني و....

 

 

 

 

منابع وماخذ:

 

 

1.ببی،ارل،1381،فاضل، رضا،روش های تحقيق در علوم اجتماعی(1)،تهران،سمت

2 .ببی،ارل،1381،فاضل، رضا،روش های تحقيق در علوم اجتماعی(2)،تهران،سمت

3.دلاور،علی،1383،احتمالات و آمار کاربردی ،تهران ,رشد

4.مجموعه جزوات روش تحقيق دانشگاه تهران

 

+ نوشته شده در چهارشنبه 1388/03/13ساعت 15:16 توسط دانشجو |